GELENEĞİN YENİDEN KEŞFİ FAKELORE
Kamil Sönmez
Noel Baba, M.S. 4. yüzyılda Antalya’nın Demre ilçesinde yaşamış Ortodoks Aziz Nikola’dan başkası değildir. İleriki zamanlarda Avrupa ülkelerinde mitolojinin de etkisiyle Noel Baba’ya benzer figürler ortaya çıkar. Yani gelenek yeniden keşfedilmiştir. Bu figürler içinde Noel Baba’nın daha çok yeşil elbiseli bir aziz olduğu görülür. 1930’larda Coca Cola tarafından yapılan reklam kampanyalarında Noel Baba’nın bugünkü hâli oluşturulur. Noel Baba, Cola’nın kırmızı beyaz renkleriyle uyumlu bir yardım öznesine dönüşmüştür. Folklor, kültür taşıyıcısı olmanın yanında bir topluluğun parmak izidir. O topluluğa ait tüm değerleri içinde barındırır. Bu yönüyle folklor, toplumların bilinçaltına yerleşmiş bir öğeye dönüşür. Geleneği, geçmişe taşımayı hedefleyen kültürün folklordan faydalanması pek tabiidir ve garip karşılanmamalıdır. Bu yazıda ticari meta olarak folklorun kullanılması, geleneği yeniden keşfetmek, bir tüketim malzemesine dönüştürmek (fakelore) ile geleneği yeniden yorumlayarak bir sanat ürünü ortaya çıkartmak arasındaki farkı ele alacağız.
Ticari meta olarak gelenekten faydalanmanın temel mantığı, gelir-kâr elde etmek üzerinedir. Bu amaçla, özellikle reklam kampanyaları bu unsuru kullanır. Bir zamanlar Cola Turca adına yapılan reklamlarda Amerikalı artistin, Türkçe kelimeler kullandığını görmüştük: “Say hello to Yenge!” Buna benzer kalıp ifadelerle topluma benzemek, onun davranışlarını, giyimini vb. taklit etmek bir nevi geleneği yaşatmaktan başka bir şey değildir. Aynı unsurları gençliğimizde sigara reklamlarında görürdük. Cowboy kıyafetli Amerikalılar, ağızlarında sigara; gücü, maskülenliği bir nevi erkekliğin geleneksel kodlarını bilinçaltımıza işlerlerdi. Gelenek bir nevi sterotiptir. Tanıdıktır, bizdendir, güven verir ve zihinsel şemamızın oluşumunda yer alır. Geleneğin yeniden yorumlanması da reklam kampanyaları için biçilmiş kaftan olacaktır. Çünkü hedef kitlenin zihinsel bir çaba göstermeden sunulanı kabul etmesine yol açar. Çocuk dünyası; masal kahramanları, fıkralar, maniler, tekerlemeler, şarkılar, oyunlarla var olur. Çocuklara reklam yoluyla ulaşmak isteyen pazarlamacı, Nasrettin Hoca’nın göle meyveli bir yoğurdu çalmasıyla, yoğurt reklamı yapabilir ya da bir sakıza yazdığı manilerle, örneği de vardır, hedef kitlesine ulaşabilir.
(…)
devamı için ABONE OL