ÇERNOBİL: FELAKETİN ESTETİĞİ, İDEOLOJİNİN ALEGORİSİ
Ömer Beyoğlu
2019 yapımı HBO mini dizisi Çernobil, nükleer felaketi yalnızca teknik bir arıza değil, siyasal olanın işleyişini açığa çıkaran bir temsil sahnesi olarak kurguluyor. Görsel dilindeki soğuk estetik ve belgesel gerçekliğe yaklaşan üslup, izleyiciye tarihsel bir olaya tanıklık ediyormuş hissi verirken aslında bir “hakikat rejimi” kuruyor. Bu rejimde reaktör patlaması, bir mühendislik kusuru olmaktan çok, iktidarın kendi iç mantığındaki çürümüşlüğün alegorisi hâline getiriliyor. Böylece dizi, Sovyet sisteminin gerçek sorunlarını göz ardı etmeden, Batı’nın Soğuk Savaş boyunca ürettiği “baskıcı rejim-özgür birey” ikiliğini yeniden dolaşıma sokuyor. Çernobil, bu yönüyle yalnızca bir felaket anlatısı değil; estetik biçim ile ideolojik içerik arasındaki diyalektiğin işlendiği, hafızayı politik imgeler üzerinden kuran bir modern alegori olarak işlev görüyor.
Dizi, yalnızca bir tarihsel olayı yeniden sahnelemiyor, aynı zamanda kolektif belleğin nasıl kurulduğunu gösteriyor. Hakikati temsil etme iddiası, aslında kimin hakikatini görünür kıldığıyla ilgili bir iktidar meselesi olarak beliriyor. Bu nedenle Çernobil, tarihsel bir felaketin ötesinde, ideolojik olarak seçilmiş imgeler üzerinden işleyen bir “bellek rejimi”nin parçasına dönüşüyor.
Dizi, kazayı dramatik biçimde kişiselleştirerek Sovyet sistemini “teknik beceriden yoksun, ahlaken çürümüş” bir yapı gibi resmediyor. Bu, Batı’nın Soğuk Savaş boyunca Sovyetler’e dair kurduğu klişelerle uyumlu: Başarısız, duyarsız, karanlık, kaotik… Felaketin sembolizmi, ABD’nin 1980’ler sonunda uyguladığı “nükleer silah ve enerji yarışı” politikalarının Sovyetler karşısında moral üstünlük kazanmasına hizmet eden bir hatırlatma gibi işliyor.
Hikâye merkezine Valery Legasov gibi “bilimsel gerçek peşinde koşan dürüst birey”i koyarken devlet mekanizmasını yalan, manipülasyon ve baskı ile tanımlıyor. Bu da Batı kültür endüstrisinin sıkça kullandığı “özgür birey-baskıcı rejim” ikiliğine denk bir anlatı. Sovyet halkının dayanışma ve özveri yönleri görece arka planda bırakılarak sistemin çürümüşlüğü öne çıkarılıyor. (…)
devamı için ABONE OL