OPERADA İDEOLOJİ TOZLARI
Pınar Aydın O’Dwyer
Havada toz, akılda fikir; hepsi uçuşur durur. Tozlar sağa sola savrulunca sorun olmaz da fikirler derlenip toplanmazsa insanın kafasını sürekli meşgul eder, yorar ve günlük yaşamın sıradan sorunlarıyla baş edilmesine engel olur. Bu yüzden insanlık fikirleri-ideaları gruplayıp zihin dolabının kuytu bir köşesine, ideoloji rafına koymuştur. Bu ideoloji, sadece gerektiğinde (ki sık gerekir) insanları “terbiye etmeye” yarar.
Genel anlamıyla sanat hem soyutlama yoluyla insanlara bilmedikleri deneyimleri yaşama fırsatı sunar hem de yaşadıklarını anlamak için bir hazım mekanizması oluşturur. Her iki durumda da sanat eserinin ana unsuru kültürdür ama esas lezzet baharatı işte o dolabın kuytu köşesinde bu anı bekleyen ideoloji tuzudur. Bu nedenle sanat bir yandan güncel-yerel politika tezlerinin toplumlara doğrulttuğu tehdidi kontrol altında tutma silahıdır; diğer yandan da o tehdit-kontrol politikalarından korunmaya yarayan “anti-ideoloji” püskürtme aygıtıdır.
Opera Sanatında İdeoloji
Çağımız felsefecilerinden Slavoj Žižek’in tanımıyla hattı zatında “ölü doğmuş” bir sanattır opera; çünkü kendisine ait hiçbir sanat yaratımına sahip değildir. Metin-tiyatro-sahne-mim-replik zaten vardı, şarkı-şan-orkestra zaten mevcuttu. Dekor resim ve heykel sanatından, kostüm insanın yaşam ve kültür koşullarından, ışıklama ise fizyolojik-psikolojik gerçeklerden esinlenmişti. Richard Wagner’in tanımıyla “Gesamtkunstwerk”, nam-ı diğer “tekmil sanat eseri” veya “bütünleşmiş sanat” olarak tanımladığı “yüce” opera sanatı gerçekten de kendisine özgü hiçbir bileşene sahip değildir. Dolayısıyla barındırdığı tüm sanat alanlarının içerdiği ideoloji opera sanatına da sızmıştır; ideoloji kimi eserde ana yemek olarak menüde yer alırken kimi eserde de bir tür atıştırmalıktır; isteyen tadar, istemeyen kenara iter.
Koro’nun Yeri
Her şeyden önce Antik tiyatrodan itibaren “koro” başlı başına ideolojik bir unsurdur. Toplumun arzu ve ihtiyaçlarının sesi, yeri geldiğinde sağduyunun göstergesi olan, yeri geldiğinde doğru davranma nasihatleri veren koro günümüz dünyasında sesi en cılız çıkan, bireyselliğin gölgesinde yapay sosyal medyaya rağmen varlığını hâlâ sürdürmeye çalışan gerçek ve canlı sosyal bir unsurdur. (…)
devamı için ABONE OL