GELENEKSEL JAPON TİYATROSUNUN YENİ SEYİRCİ ARAYIŞI: TOUKEN RANBU
Zeki Tüzün
Tiyatro tarihi, dünyanın farklı coğrafyalarında kök salmış eşsiz geleneklerle örülüdür. Avrupa’da Yunan tragedyaları ve Shakespeare sahnelemeleri, Asya’da Çin operası, Hindistan’da Kathakali ya da Japonya’da Nō, Kabuki ve Bunraku… Bu sahnelemelerin her biri yüzyıllar boyunca kültürel hafızayı taşımış, toplumların değerlerini sahneye aktarmış ve kuşaklar boyu seyircisini büyülemiştir. Ancak 21. yüzyıla gelindiğinde bu görkemli geleneksel tiyatral sahnelemeler ortak bir sınavla karşı karşıya kalmaktadır: Seyirci kaybı.
Modern yaşamın hızına kapılan genç kuşakların, tiyatro salonlarının ağır ritimlerine ve tarihsel anlatılarına çoğu zaman mesafeli durdukları gerçeği yadsınamaz. Onların dikkatini artık daha çok ekranlar, dijital oyunlar ve sosyal medya çekiyor. Çin’de Pekin Operası’na giden seyircilerin yaş ortalaması ellilerin üzerindeyken, Hindistan’da Kathakali performanslarını izleyen kitle daha çok turistlerden oluşmaktadır. Avrupa’da Shakespeare prodüksiyonları her ne kadar gücünü korumaya devam etse de klasik dilin genç kuşak tarafından anlaşılması giderek zorlaşıyor. Kısacası, geleneksel tiyatrolar dünyanın her yerinde yeni seyirciler yaratmak için farklı yollar denemek zorunda.
Tam da bu evrensel krizin içinde, Japonya’da Kabuki ve Noh gibi köklü sahne sanatları da benzer bir çıkmazla karşı karşıya. Modern zamanın hızlı tüketim alışkanlıkları ve dijital eğlence biçimleri, klasik sahne sanatlarını gölgede bırakmış görünüyor. Japon geleneksel tiyatro sahnelemelerindeki seyirci yaş ortalamasının giderek yükseldiği gözden kaçmıyor; 1960’larda Kabuki sahnelerini dolduran gençler bugün torunlarını kucağına almış yaşlı birer izleyiciye dönüşmüş durumda. 1990’lardan itibaren yapılan araştırmalar, Kabuki tiyatrosunun seyirci yaş ortalamasının 50’nin üzerine çıktığını, genç izleyici oranının ise %15’lerin altına düştüğünü ortaya koyuyor. Tokyo’daki National Theatre verilerine göre 2010 sonrası Kabuki bilet satışlarında düzenli bir düşüş gözlemlenmiş, bazı yıllarda %20’yi bulan kayıplar yaşanmış. Kültür Bakanlığı’nın 2022 tarihli raporuna göre, Kabuki tiyatrolarındaki seyirci sayısı 1990’lara kıyasla %40, Noh gösterilerinde ise %60’a azalmıştır. Üstelik seyirci yaş ortalaması Kabuki’de 58, Noh’ta ise 63. Tokyo’da genç bir üniversite öğrencisine “Noh’a hiç gittin mi?” diye sorulduğunda alınan cevap çoğu zaman aynı: “Çok uzun, çok yavaş.” Bu tablo karşısında geleneksel tiyatrolar, ayakta kalabilmek için yeni seyirci yaratma yolları aramaya mecbur kalıyor. (…)
https://clevelandart.org/art/1916.1154
devamı için ABONE OL